Hubble Uzay Teleskobu - -

HUT’dan gelen ayrıntılı görüntüler sayesinde birçok keşif yapıldı

Hubble Uzay Teleskobu uzaya gönderildiği günden itibaren ve sonrasında üzerinde yapılan yenilemeler ile yaptığı birçok araştırma görevinde, insanların  evrenin işleyişini anlamalarında büyük yol almasını sağlayan bir araç olmuştur. Yapılan son yenilikler ile teleskop 2014 yılına kadar daha gelişmiş araçlarla işler duruma gelmiş bulunuyor, sonrasında ise NASA-ESA ve CSA (ABD, Avrupa ve Kanada uzay ajanslarının) ortaklaşa yürütüğü çalışmanın ürünü olacak James Webb Uzay Teleskobu ile keşifler devam edecek. Birkaç başlık altında, geçen 20 yıl içerisinde HUT sayesinde öğrenilenlere bakalım:

• Evrenin yaşı
• Gökadaların çekirdekleri
• Gezegenlerin oluşum süreci
• Güneş sistemi dışındaki organik maddeler
• Karanlık enerji

Öncesi ve sonrası: Evrenin yaşı;

1920 yılında Edwin Hubble evrenin genişlediğini keşfetti. Hubble birbirinden uzak gökadaların, uzaklıklarıyla orantılı olarak v=H_od hızıyla birbirinden uzaklaştığını hesaplamıştı (v kms^-1 hızı, d MPc (Megaparsek, yani 3,26 milyon ışık yılı)uzaklık ve H_o ise kms^-1Mpc^-1 Hubble sabitini belirtiyor) Birbirinden bağımsız olarak, gökadaların hızları ve uzaklıkları hesaplandığında H_o bulunabiliyordu ve evrenin yaşı bu sabit ile (1 ile 2/3H_o arasında orantılı olarak kozmolojik modellere uygulanıyordu) . Gökadaların hızları tayflardaki kırmızıya kayma oranı, uzaklığı ise Cepheid türü titreşimli ışık kaynağı olan yıldızlardaki ışık değişimlerinin gözlemleri ile hesaplanmakta. 1990 yılına kadar yerdeki teleskoplardan çok ayrıntılı veriler alınamadığı için H_o değeri 50 ve 90 kms^-1MPc^-1 arasında değişiyor ve bu da 7-20 milyar yıllık bir yaş tahminini ortaya çıkarıyordu. 1993 yılında uzayda göreve başlayan Hubble teleskobu, seçilen 18 gökadanın içerilerindeki Cepheid türü yıldızlar sayesinde uzaklıklarını hesaplayarak H_o sabiti için daha keskin veriler göndermeye başladı ve modellere uygun tahminlerle 1999 yılında %10 hata payıyla bu değerin 71 kms^-1MPc^-1 olduğu bulundu. 2003 yılında CMB (Cosmic Microwave Background, tr. Kozmik Arkaalan Işıması) araştırması yapan WMAP uydusundan gelen veriler Hubble sabiti için daha ayrıntılı sonuçlar ortaya çıkmasına ortam sağladı ve son değer 71 ± 4 kms^-1MPc^-1 ile evrenin yaşının 200 milyon yıllık hata payı ile 13.7 milyar yaşında olduğunu gösteriyordu. WMAP ile yapılan araştırmalar sonucu oluşturulan modellerde günümüz evreninin enerji dağılımının %70′inin karanlık enerji, %26’sının soğuk ve karanlık madde, geri kalan %4′lük kısmın ise atomlar ve protonlar durumunda olduğu ortaya çıktı (380 bin yaşındaki evren için bu değer, %63 karanlık madde, %12 atomlar, %15 protonlar ve %10 nötrinolar).

WMAP – Büyük Patlama ve sonrası

Gökadaların çekirdekleri

Üç gökadada keşfedilen kara delik sonrası, bir takım uluslararası gökbilimciler her gökadada, bir zamanlar kuazarların hareketliliği sonucu oluşmuş süperkütleli kara deliklerin var olabileceğini önerdiler. Hubble Uzay Teleskobu ve Hawaii’deki teleskoptan yapılan ışıkölçümü ve tayfsal gözlemler ile, her büyük gökadada milyonlarca güneş benzeri yıldızı yuttuğu düşünülen kara deliklerin var olduğu saptandı. Ayrıca bu kara delikler ev sahibi gökadaların toplam kütlesi ile doğru orantılı olarak değişiyordu ve kara deliklerdeki büyüme oranının, aynı şekilde gökadanın oluşum şekli ile bağlantılı olduğunu gösteriyordu. Keşfedilen kara deliklerin sayısı ve büyüklüğü bir zamanlar olması gereken dev kuazarları da doğrular nitelikte çıkıyordu.

Gökadaların çekirdek yapıları

Gezegenlerin oluşum süreci

Hubble Uzay Teleskobu ile yapılan gözlemlerde yeni doğmaya başlayan yıldızların etrafındaki gaz ve toz diskleri daha ayrıntılı olarak izleniyordu. Bu gaz ve toz diskleri bir noktada yoğunlaşmakta ve aynen 5 milyar yıl kadar önce Güneş’in etrafında da olduğu gibi gezegenleri oluşturmakta. Bu noktada Hubble gönderdiği görüntülerle yıldız evrimi ve gezegen oluşum modellemelerinde büyük yol katetmemizi sağlamıştı.

Yeni doğan yıldızların etrafındaki gaz ve toz diskleri

Güneş sistemi dışındaki organik maddeler

Güneşimiz dışındaki başka bir yıldızın etrafındaki Jüpiter benzeri bir yıldızın atmosferindeki ilk organik madde keşfi Hubble Uzay Teleskobunun sayesinde olmuştu. Ayrıca bu keşif Güneş sistemi dışındaki hayatın keşfi alanında büyük bir adımdı. Keşfedilen molekül metanın, canlılık öncesi kimyasal yapıtaşlarından biri olduğu biliniyor. 2007 yılında ise 63 ışık yılı uzaklıktaki yine dev bir gezegenin atmosferinde su molekülleri ve metanın izi bulunmuştu. Bu tür araştırmalar ile Hubble ve sonrasında gönderilecek James Webb Uzay Teleskobu ile başka yıldızlardaki gezegenlerin atmosferlerinden yansıyan ışığın tayfı ile birçok kimyasal yapı ve organik moleküllerin izi sürülmeye devam edecek.

Bir ressamın bakış açısından Güneş sistemi dışı bir gezegen HD 189733b

Karanlık Enerji

Gökbilimcilerin Hubble Uzay Teleskobu ile yaptığı diğer bir keşif ise karanlık enerjinin, büyük patlama sonrası evrenin genişleme üzerindeki etkisiydi. 10 milyar ışık yılı ötedeki bir gökadada oluşan bir süpernovadan ulaşan ışımanın üzerindeki araştırma sonuçları büyük patlama sonrası kütleçekim kuvveti nedeni ile evrendeki yavaşlamaya başlayan genleşme hızının, karanlık enerji sayesinde tekrar hızlandığını gösteriyordu, araştırmayı yapan gökbilimcilerin söylediği şekilde “evrendeki genleşme, ileriye doğru vites değiştiren bir arabadaki gibi yavaşladıktan sonra hız kazanmıştı”.

Hubble Uzay Teleskobundan 10 milyar yıl önce oluşan bir süpernova

Benzer Yazılar, Bilgilendirme:

1. Cern Deneyi Hakkında Merak Ettikleriniz Kabul edin veya etmeyin Hadron Çarpıştırıcısı tüm zamanların en büyük...
2. Seksi Melek Candice ¿SeSLiæLeyRæM.COM..? GQ Dergisi’nin Güney Afrika edisyonuna pozlar veren seksi model...
3. Manavgat ta Binaların Merkezi Isıtma Sistemine İhtiyacı … Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nın Enerji Performansı Yönetmeliği’nin Antalya’nın Manavgat İlçesinde...
4. Türk kadınının zekası Einstein gibi zeki, 30 yaşında NASA’ya girdi, evrenin sırlarını çözüyor!...
5. Metabolizmanızı Hızlandırın, Kilo Almayın !  1 Dakikada 10 kkal üzerinde enerji harcamayı sağlamak pek mümkün...